Zijn we creatief geboren? Kunnen we onze creativiteit ontwikkelen? Is het vooral onze omgeving en wat we meemaken die onze creatieve prestaties beïnvloedt? Deze vragen lanceerde iemand onlangs op het LinkedIn-forum van Flanders DC. Terwijl de voorbije decennia talrijke onderzoekers een bulk van studies met betrekking tot deze vragen publiceerden, is het verrassend dat mensen nog steeds naar uitsluitsel zoeken. Onze overtuigingen hierover dragen evenwel verstrekkende gevolgen. Ga je er van uit dat creativiteit ons met de geboorte is meegegeven, dan zijn de talloze trainingen en boeken rond ‘creatief denken’ verloren geld. Geloof je echter dat iedereen creatieve vaardigheden kan ontwikkelen, dan hoeven bedrijven niet zo veel middelen te investeren in het aantrekken van de creatiefste sollicitanten. Prof. dr. Theresa Amabile, een van de meest geciteerde onderzoekers naar de oorsprong van creativiteit, brengt ons meer klaarheid met haar drie-componenten model van creativiteit. Legio studies boden wetenschappelijk bewijs voor dit model.

Het drie-componenten model van creativiteit

Volgens Amabile komt creativiteit voort uit drie componenten: expertise, creatieve vaardigheden en motivatie. Expertise ligt aan de basis van ons creatief vermogen. We doelen hier op iemand zijn kennis en vaardigheden. De Belgische wetenschapper, George Lemaître, bedacht niet toevallig de oerknaltheorie.  Naast priester was hij astronoom, kosmoloog, wiskundige en natuurkundige, en maakte hij kennis met het werk van andere vooraanstaande wetenschappers,  waaronder Edwin Hubble. Zonder deze uitgebreide expertise en cruciale ontmoetingen zou Lemaître nooit het nodige kruit hebben gehad om de oerknaltheorie te bedenken.

Expertise voldoet echter niet om originele ideeën te verzinnen. Een minimum aan creatieve denkvaardigheden is nodig. ‘Creatief denken’ associëren we onder meer met het benaderen van problemen vanuit een ongewone invalshoek, of het vinden van gekke verbanden tussen twee zaken die op het eerste zicht niets met elkaar te maken hebben. Deze vaardigheden kunnen we deels via oefening ontwikkelen, maar worden ook in zekere mate bepaald door wie we zijn en onze genen. Zo staan mensen met een open persoonlijkheid minder afkerig tegen het accepteren van nieuwe ideeën of het betreden van onconventionele paden. Dr. Martin Reuter en zijn collega’s van de Justus-Liebig-Universiteit van Giessen identificeerden in 2006 een link tussen enkele specifieke genen en creativiteit.

Onze expertise en creatieve vaardigheden mogen dan wel ons creatief potentieel uitmaken, onze motivatie bepaalt uiteindelijk wat we zullen doen. Je moet ook willen vernieuwen. Zo stelt de schrijver Jan Brokken in zijn schrijfboek, De wil en de weg, dat de kunst van het schrijven voor 90% bestaat uit de wilskracht om een tekst vele malen te herschrijven. Creatievelingen zijn vaak gepassioneerd door wat ze doen. Paul Janssen, verkozen tot grootste Belgische wetenschapper en oprichter van Janssen Pharmaceutica, zou in dit opzicht nooit succes gekend hebben zonder zijn volledige toewijding aan het werk.

Is creativiteit aangeboren?

Het onderzoek van Amabile laat zien dat het niet louter een kwestie van aanleg of een cursus creatief denken is, maar dat onze ruimere omgeving en ervaringen eveneens een niet te onderschatten invloed uitoefenen. Denk bijvoorbeeld aan hoe de relatie met je baas je motivatie tijdens het werk, beïnvloedt.  Naast expertise, creatieve vaardigheden en motivatie spotte onderzoek wel meer factoren die creatieve prestaties bepalen.

Cédric Velghe (Vigor)