De voorbije maanden is er veel te doen geweest rond het ontslagrecht. Het is vermoedelijk de moeilijkst te nemen hindernis op de weg naar een éénheidsstatuut. Vanuit een internationaal perspectief zijn arbeiders in dit land slecht beschermd, bedienden zeer goed. Vakbonden gaan voor het optrekken van het sociale beschermingsniveau van arbeiders tot op het niveau van de bedienden. De industriële werkgeversfederaties zien dat uiteraard helemaal niet zitten. Deze discussie bewijst vooral dat de sociale partners binnen de oude arbeidsmarktparadigma’s blijven denken. Bij ontslag zou het niet in de eerste plaats moeten gaan over de zak geld die de betrokkenen meekrijgen maar om de wijze waarop de betrokkene op de beste manier kan begeleid worden naar een nieuwe job. Het zou de discussie vooruit helpen indien de sociale partners hun wijze van kijken naar de arbeidsmarkt eens kritisch onder de loep zouden nemen.  De traditionele kijk is een grote rem op de institutionele vernieuwing van onze arbeidsmarkt.  Het is hoog tijd voor een paradigmawissel.

Het huidig denken over de arbeidsmarkt probeert deze zoveel als mogelijk buiten spel te zetten.  De arbeidsmarkt is een soort van boze buitenwereld waar je niet vrijwillig komt.  Het is een plaats vol dreiging en gevaar. Wie er zich vrijwillig op begeeft is een beetje gek.  Het beste wat een werknemer kan doen is zich zo snel mogelijk settelen in een bedrijf onder bescherming van de werkgever.  Loopbanen vinden plaats in een bedrijf. Lang in een bedrijf blijven werken wordt automatisch beloond (zeker bij bedienden). Je krijgt er opslag voor (zelfs als je niet meer meerwaarde hebt geproduceerd) en het wordt duurder voor een werkgever om je te ontslaan. Wie langer dan 10 jaar in een bedrijf werkt wordt gestraft als hij zelf het bedrijf verlaat.  Zijn sociale bescherming valt opnieuw op nul bij een nieuw bedrijf. In een traditionele arbeidsmarkt is het referentiepunt het bedrijf en niet de totale arbeidsmarkt.

Waarom is deze kijk achterhaald? Omdat bedrijven geacht worden een verantwoordelijkheid op te nemen die ze niet meer kunnen garanderen.  Het is geen kwestie van willen maar van kunnen. Geen enkele werkgever kan anno 2010 jobzekerheid garanderen. In een moderne visie kunnen werknemers nog steeds lange loopbanen in bedrijven ontwikkelen maar ligt de grootst mogelijke zekerheid in de inzetbaarheid van de werknemer, in het indien nodig gemakkelijk kunnen veranderen van werk en/of werkgever.  Als de arbeidsmarkt het referentiepunt wordt in plaats van het bedrijf zal op een andere manier naar de huidige problemen worden gekeken en krijgen meer innovatieve oplossingen een kans. Vakbonden zijn op dit ogenblik helemaal niet klaar voor deze paradigmawissel maar ook bij de werkgevers is er als het er op aan komt nog zeer veel pleinvrees.

(Deze column verscheen eerder in De Tijd)