Sinds maart vorig jaar is de tijdelijke werkloosheid opnieuw aan het toenemen.  De voorbije maanden was er onder invloed van de financiële crisis sprake van een versnelling van de trend.   In november van vorig jaar zaten in Vlaanderen 115 187 werknemers in het stelsel, een stijging met maar liefst 51% ten opzichte van de maand voordien en bijna 57% in vergelijking met dezelfde maand het jaar voordien.  Tijdens de vorige recessie piekte de tijdelijke werkloosheid op bijna 150 000 werknemers.  Net als uitzendarbeid is tijdelijke werkloosheid een goede voorspeller van de toekomstige trend op de arbeidsmarkt.    Een deel van de tijdelijke werkloosheid zal in 2009 omgezet worden in ‘gewone’ werkloosheid.

Het systeem van tijdelijke werkloosheid  is een belangrijk flexibiliteitsinstrument voor bedrijven.  Het koppelt flexibiliteit voor de werkgever aan het voordeel van langdurige werkrelaties.  De werkgever hoeft zijn personeel niet te ontslaan en nadien weer aan te werven.  Dat bespaart flink.  Het is duidelijk dat het systeem van tijdelijke werkloosheid een doorslaggevende factor kan zijn voor industriële bedrijven om zich in dit land te vestigen.  Het kan echter ook perverse effecten opleveren.  Multinationals kunnen Belgische vestigingen opzadelen met extra herstructureringen omdat het systeem van tijdelijke werkloosheid functioneert als een zoete balsem op de wonde.  Nederland heeft de  voorbije maanden het stelsel eveneens ingevoerd zij het op tijdelijke basis.

In het recente Interprofessioneel Akkoord is beslist om het inkomensniveau van werknemers die in het stelsel verzeild geraken op te trekken.  Minister van Werk Milquet van haar kant besliste om het stelsel uit te breiden voor uitzendkrachten die drie maanden tewerkgesteld zijn in een onderneming die in aanmerking komt voor het systeem van tijdelijke werkloosheid.
Vorige week was er dan de interventie van Pieter Timmermans, directeur generaal van het VBO, die een lans brak om het systeem onder bepaalde voorwaarden ook uit te breiden naar bedienden.

Wat tot nu toe bijna volledig ontbrak is een pleidooi om van het stelsel van tijdelijke werkloosheid gebruik te maken om het competentieniveau van de betrokken medewerkers te verhogen.   Waarom geen gebruik maken van de gedwongen inactiviteit om de arbeiders bij te scholen?   Qua relancemaatregel zou dit kunnen tellen.   Het gericht opleiden van deze werknemers zou in elk geval de kans vergroten dat ze bij een herneming van de economie niet uit de boot vallen.  In feite komt het neer op het doortrekken van de activeringsfilosofie naar de tijdelijke werkloosheid.

Vandaag is het zo dat de combinatie tijdelijke werkloosheidsuitkeringen en opleiding in principe niet kan.  De basisredenering van de federale RVA is tot op heden dat opleiding op vraag van de werkgever overeenkomt met arbeid en dus aanleiding moet geven tot loon.  Sociale partners hebben in het verleden al ettelijke keren gepoogd hier meer nuances in te brengen maar tot op heden is dat zonder succes geweest.  Traditioneel is het al altijd zo geweest dat dit thema in veel ondernemingen in crisistijden naar de achtergrond wordt geschoven.
Het is hoog tijd om de patstelling te doorbreken.  Maar hoe?  Als het om opleidingen gaat die eenzijdig worden opgelegd door de werkgever zullen de bonden weigeren om dit als niet arbeid te beschouwen.  Bovendien zet men de deur open om al de opleidingsverplichtingen van de individuele werkgever naar de collectiviteit door te schuiven.   De patstelling kan dus enkel doorbroken worden indien opleidingen breder worden ingevuld en dat over de inhoud paritair onderhandeld wordt.  Op sectoraal vlak moet het toch mogelijk zijn om hier rond afspraken te maken?  Wat houdt de Minister van Werk Milquet tegen om in deze een voorstel te doen?   Frank Vandenbroucke liet maandag jongstleden alvast weten hierop te zullen inzetten maar voorlopig is onduidelijk hoe hij de hierboven gemelde obstakels zal overwinnen.  In Nederland is men alvast bezig om van het nieuwe systeem van tijdelijke werkloosheid gebruik te maken om grootscheepse opleidingsinspanningen voor de werknemers te voorzien.  Maar de praktijk op het terrein blijkt ook daar weerbarstiger.  Er circuleren eveneens voorstellen om tijdelijk werklozen op te nemen in banenpools.  Deze nemen het arbeidscontract van de betrokken werknemers over en betalen ook het loon uit.  In ruil krijgen ze de werkloosheidsuitkeringen en premies betaald door de werkgever.  De pool schoolt en detacheert de betrokkenen in de regio.  Op die manier wil men de werknemers voor de eigen sector behouden.  Op zich uiteraard een prima idee maar met weinig kans op slagen omdat de crisis natuurlijk overal toeslaat en de kansen om te detacheren niet zo dik gezaaid zullen zijn.  Maar het opleiden van tijdelijke werklozen is wel een haalbare kaart.   Het zou een hoopvol teken zijn als dit in 2009 eindelijk van de grond komt.

(Deze column verscheen eerder in De Tijd)